श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक इपेपर पिडिएफमा पढ्नुहोस

neelambads

अनुवाद साहित्य : आवरण छ, आत्मा छैन

955 SHARE:

१८ मंसिर, काठमाडौं । आफ्नो पुस्तक पुनः प्रकाशन भएकोमा खुसी साटिरहेका छन् खगेन्द्र संग्रौला । वर्षमा दुईदेखि तीनवटा पुस्तक प्रकाशित हुने अति व्यस्त यी लेखक पुनः प्रकाशनमै रमाउने मानिस होइनन्, तर यसपटक सन्दर्भ फरक छ ।

अनुवाद कर्म थालेको ५० वर्ष पुगेको अवसरमा संग्रौलाको ‘अजम्मरी गाउँ’ पुनः प्रकाशन भएको छ । पचास वर्षअघि साथीको रोलेक्स घडी बेचेर यो पुस्तक छपाएयता संग्रौलाको अनुवादमा कथा, उपन्यास, मार्क्सवादी दर्शनका तीन दर्जन नामी पुस्तक प्रकाशन भइसकेको छ ।

‘सबै अनुवाद पैसाको लागि गरेको होइन’ ७६ वर्षीय संग्रौला भन्छन् ‘आफ्नो चित्तले खाएको, विचार मिलेको पुस्तक अरूलाई पनि पठनीय हुन्छ भन्ने विश्वासले अनुवाद गर्ने गर्छु । त्यसैको पारिश्रमिकले दालभात पनि जोहो गर्छु ।’

रिप्रिन्ट भएको ‘अजम्मरी गाउँ’ सार्वजनिक गर्दै खगेन्द्र संग्रौला र उनका साथीहरू ।

संग्रौलाको अजम्मरी गाउँमात्र होइन अहिले बजारमा प्रत्येक दिनजसो नयाँनयाँ अनुवाद–पुस्तक प्रकाशन भइरहेका हुन्छन् । यो महिना नेपाली बजारमा बौद्धगुरु योङ्गे मिङ्ग्युर रिन्पोछेको ‘जिउनुको मज्जा’, चर्चित चिनियाँ उपन्यास ‘सिनचियाङ बुढो’देखि पाउलो कोहेलोको ‘हिप्पी’ चर्चामा छ ।

एकपछि अर्को अनुवाद पुस्तक आइरहे पनि नेपाली अनुवाद सपाट र एकैखालको रहेको बताउँछन्, लेखक÷प्रकाशक अजित बराल । गत साता अन्तरवार्ताका क्रममा ‘पेसेवर भनिएका अनुवादकै कलम टिठलाग्दो’ रहेको टिप्पणी गरेका बराल आफैंले दार्जिलिङे लेखक छुदेन काविमोको उपन्यास ‘फातसुङ’को अंग्रेजी अनुवाद गरेका छन् ।

उनको अनुभव अनुसार स्तरीय अनुवादका लागि एकजनाले अनुवाद गर्ने र दोस्रो व्यक्तिले सम्पादन गर्ने काम गर्नुपर्छ । साथै दुवै भाषामा दखल भएको तेस्रो व्यक्तिले त्यसलाई रुजु गर्नुपर्छ  ।

‘एकै अनुवादमा तीन व्यक्तिलाई खटाउँदा निकै ठूलो आर्थिक लगानी हुन्छ’ बराल भन्छन्, ‘नेपाली प्रकाशकले अनुवादकै लागि त्यति लगानी गर्न सक्छन्–सक्दैनन् भन्ने कुरा उठ्छ । गहकिलो अनुवाद प्रकाशन गर्न नसक्नुको मुख्य कारण यो पनि हो ।’

जनता प्रकाशनका अशेष घिमिरे पनि नेपाली बजारमा प्रकाशित हुने अनुवाद स्तरहीन रहेको बताउँछन् । मार्क्सवादी साहित्य र दर्शनका अनुवाद पुस्तकलाई जनताले बढी प्राथमिकता राखेको छ ।

घिमिरे भन्छन्, ‘विदेशमा चर्चित भएका पुस्तकको नेपाली अनुवाद एकै व्यक्तिको नाममा रातारात छापिन्छ । एकै व्यक्तिले सयौं पुस्तकको अनुवाद कसरी गर्न सक्छ ? यो पाठक र साहित्यमाथि आपराधिक आक्रमण हो ।’

आत्मा मरेको अनुवाद

अनुभवी अनुवादकका रुपमा चिनिएका ‘हिमाल बुक्स’का वसन्त थापा नेपाली साहित्यको अनुवाद पर्याप्त संख्यामा हुन नसकेको बताउँछन् । एकाध कृतिको अनुवाद गर्दैमा नेपाली साहित्य विश्वस्तरमा पुग्न नसक्ने उनको धारणा छ ।

साथै कसैले चाहना गर्दैमा सिपालु अनुवादकको उत्पादन गर्न नसकिने बताउने थापा उत्कृष्ट अनुवादक जन्माउन प्रशस्त लगानी गर्नुपर्ने बताउँछन् ।

‘एउटा उत्कृष्ट अनुवादक जन्माउनको लागि तालिम र लगानी दुवै चाहिन्छ’ चार दशकदेखि अनुवादकर्ममा सक्रिय थापा भन्छन्, ‘निजी क्षेत्रले नाफालाई ध्यानमा राख्ने भएकाले यसो गरिरहन सक्दैन । राज्यले पनि अनुवादको महत्त्व नबुझ्दा लगानी गर्न सकेको छैन । जसले गर्दा नेपाली साहित्यको अनुवाद रुचि हुनेहरूको कर्मले चलेको छ ।’

लेखनभन्दा अनुवादलाई निकै जटिल कर्म मान्ने थापा अनुवाद गर्दा भाषान्तरमात्र नभई भाव र विचारको पनि अनुवाद गरिनुपर्नेमा जोड दिन्छन् ।

कवि विप्लव प्रतीक पनि एक भाषाबाट अर्को भाषामा अनुवाद गर्दा लेखकले अभिव्यक्त गरेको कुराको ‘आत्मा’ मर्नु नहुने बताउँछन् । आफैं पनि अंग्रेजी–नेपाली, नेपाली–अंग्रेजी अनुवादमा सक्रिय प्रतीक भन्छन्, ‘लेखकले भन्न खोजेकै शैलीमा अनुवादकले अनुवाद गर्न सक्नुपर्छ । अनि लेखकले भन्न खाजेकै भाव र लवज अनुवाद गरेको भाषामा पनि प्रष्ट देखिनुपर्छ ।’

प्रतीकका कविता अंग्रेजी, फ्रेन्च, स्पेनिसमा अनुवाद भएका छन् । उनीसँग आफ्नो कविता अंग्रेजी अनुवाद गर्दा टर्कीका अनुवाद एवं सम्पादकसँग तीन महिनासम्म भिडियो कल गरेर कुराकानी गरेपछिमात्रै अनुवाद पूरा भएको अनुभव छ । अनुवादकले मूल लेखकको शैलीसँग परिचित हुनुपर्नेमा प्रतीक जोड दिन्छन् ।

यो त भयो अनुवादक र प्रकाशकको कुरा । तर बजारको अवस्था उनीहरूले भनेभन्दा निकै उराठलाग्दो छ । बागबजार, रत्नपार्क, नयाँसडकको किनारामा विश्वचर्चित व्यक्तिहरूको जीवनी छ्यापछ्याप्ती पाइन्छन् । अब्राहम लिंकन, विस्टन चर्चिलको जीवनी, गान्धीको जीवनकथा, धनी कसरी बन्ने, सेयर बजारका राजा नाम गरेका पुस्तकहरूको बाढी नेपाली बजारमा छ ।

कतिसम्म भने अनुवाद गरिएको पुस्तकको बीसौं पृष्ठ अनुवाद नगरीकन बजारमा  पठाइएको पाइन्छ ।  तीमध्ये अधिकांश पुस्तकमा अनुवादको नाम एउटै पाइन्छ ।

पाँचपोखरी प्रकाशन गृहले अनुवाद गरेका पुस्तकको सूची

सुस्त सरकारी काम

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले साहित्यिक कृतिहरूको अनुवादका लागि अलग्गै विभाग खडा गरेको छ । विभागको काम नेपालीबाट अंग्रेजी, अंग्रेजी–नेपाली, हिन्दी–नेपाली, नेपालीबाट हिन्दी, अवधी, मैथिली, भोजपुरी, नेवारीलगायत भाषामा अनुवाद गराउनु हो ।

उषा ठाकुर विभाग प्रमुख रहेपनि यसको काम सरकारी निकायको काम झारा टराई भनेजस्तै भएको छ । एकाध नेपाली–हिन्दी अनुवादबाहेक प्रतिष्ठानले अन्य अनुवाद कर्म गर्न सकेको छैन ।

स्थापनाको पहिलो दशकमा विश्वप्रसिद्ध साहित्य र दर्शनशास्त्रका पुस्तकहरू  अनुवाद गराई प्रतिष्ठानले प्रकाशित गरेको थियो । ती पुस्तकको बाँकी कपि प्रज्ञाकै स्टोरमा थन्किएका छन् वा ती नाशिसकेको छ त्यसको तथ्यांक प्रज्ञासँग छैन ।

केही वर्षअघि एक युवा लेखकले विश्वप्रसिद्ध दार्शनिक जिनज्याक रुसोको ‘कन्फेसन’को नेपाली अनुवाद प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट प्रकाशित भएको जानकारी पाएपछि त्यहाँ गएर फोटोकपी गर्न लगाएर लिएका थिए ।

प्रज्ञाले पुराना अनुवाद पुस्तकहरू पुनः प्रकाशित गरेको छैन । यता नेपाली भाषानुवाद परिषद्को उत्तराधिकारी मान्ने साझा प्रकाशनले पनि राणा शासनताका नै अनुवाद गरिएका विश्व साहित्यका पुस्तक रि–प्रिन्ट गरेको छैन ।  तत्कालीन समयमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, पुष्करशमशेर, बालकृष्ण सम, नयराज पन्त लगायतले अनुवाद गरेका विश्वसाहित्यका पुस्तक अहिले अप्राप्य छ ।

प्रज्ञाजस्तै साझा प्रकाशन पनि अनुवाद गराउने र पुनः प्रकाशन गर्ने काममा निष्क्रिय छ ।

केके अनुवाद भए नेपालीबाट ?

नेपाली भाषाबाट अंग्रेजी, हिन्दी, रुसी, जापानीमा बढी अनुवाद भएको पाइन्छ । चर्चित उपन्यास ‘शिरिषको फूल’देखि इन्द्रबहादुर राईको उपन्यास ‘आज रमिता छ’ अंग्रेजीमा प्रकाशित भएको छ ।

भर्खरैमात्र २५ जना नेपाली कथाको अंग्रेजी अनुवाद ‘खेम हरिकला लामिछाने प्रतिष्ठान’बाट प्रकाशित छ ।  यसमा गुरुप्रसाद मैनालीदेखि अहिलेका कथाकारको कथा समेटिएको छ ।

महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको उपन्यास ‘चम्पा’लाई धु्रवलाल सहनीले हिन्दीमा अनुवाद गरेका छन् । यस्तै तुलसी दिवस, विमल निभा, दिनेश अधिकारी, सुमन पोखरेलगायत नेपाली कविका कविता हिन्दीमा अनुवाद भएका छन् ।

भूपी शेरचनको कविता र जीवनी माइकल हटले अंग्रेजीमा अनुवाद गरेका छन् । उनै हटले बुद्धिसागरको चर्चित उपन्यास ‘कर्णाली ब्लुज’ भर्खरै अनुवाद सकेर प्रेसमा पठाएका छन् । रुसी साहित्यलाई नेपालीकरण गर्न महत्त्वपूर्ण योगदान गरेका कृष्णप्रसाद श्रेष्ठले नेपाली प्रगतिवादी कथा, कवितालाई रुसी भाषामा पनि अनुवाद गरेका छन् ।

यता फुटकर कविता, कथा, लेखहरू पुस्तकभन्दा बढी भएको पाइन्छ । विराटनगर निवासी कवि सुमन पोखरेलले नेपाली कविता अनुवादमा सक्रियता देखाएका छन् । हिन्दी र अंग्रजीमा दखल राख्ने पोखरेलले चर्चित वेभपोर्टल ‘कविताकोश’मा दर्जनौं नेपाली कविताको हिन्दी अनुवाद गरेका छन् ।

कति कमाउँछन् अनुवादकले !

सामान्यतया गैरसरकारी संस्थाको अनुवाद शब्दको वा पानाको (पेज) हिसाबले हुने गर्छ । तर साहित्यको अनुवाद सिंगो पुस्तकको हिसाबमा गर्ने चलन छ ।

अग्रज अनुवाद संग्रौलाकै भनाइ सापटी लिने हो भने पछिल्लो एक दशकयता मात्र अनुवाद कर्मबाट आर्थिक उपार्जन हुन सक्ने अवस्था बनेको छ । अहिले एउटा अनुवाद पुस्तकको दुईदेखि पाँचलाख रुपैयाँसम्म लिने गरेको संग्रौलाले बताउँछन् ।

उनको भनाइमा प्रकाशकहरूको पनि मत मिल्छ । गहकिलो अनुवादको लागि नेपाली प्रकाशकहरूले लाखभन्दा बढी नै पारिश्रमिक दिने गरेको पाइन्छ ।

युवा लेखक सुरेस बडाल भने अनुवाद कर्मबाट सामान्य दालभातको जाहो गर्न सकिने बताउँछन् । ‘सक्रियतापूर्वक अनुवाद कर्ममा लाग्दा भान्सा जोहो हुने अवस्था आएको छ’ उनले भने ।

 



COMMENTS

 


thedesigners7
Name

news,1019,tech,3,अर्थ,5,कृषि,11,फिचर,6,भिडियो,5,विचार,8,विचित्र खबर,5,विज्ञान प्रविधि,6,विशेष,8,समाचार,7,सम्पादकीय,5,
ltr
item
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक: अनुवाद साहित्य : आवरण छ, आत्मा छैन
अनुवाद साहित्य : आवरण छ, आत्मा छैन
https://www.onlinekhabar.com/wp-content/uploads/2021/12/Khagendra-Sangraula-1.jpg
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/12/blog-post_29.html
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/12/blog-post_29.html
true
8891381760893256154
UTF-8
अन्य अपडेटसहरु केही भेटिएन सबै हेर्नुहोस् विस्तृतमा पढ्नुहोस उत्तर Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS सबै हेर्नुहोस् सिफारिस गरिएको LABEL ARCHIVE खोज्नुहोस् ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy