श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक इपेपर पिडिएफमा पढ्नुहोस

neelambads

‘बोजु’ बोक्नेहरूको कथा- नेपालीलाई जहाँ पनि दुःख नै लेखेको रहेछ

955 SHARE:

पीडा आ-आफ्नै छन् । देश घुम्दै जाँदा देखिन्छ । ती पीडाहरूलाई मल्हमपट्टी लगाउन नसके पनि,  तिनका वेदनालाई कोट्याउने गर्छु । राज्यले सम्बोधन गर्न सकोस् या नसकोस्, तर भुईंमान्छेहरूको भोगाइ र कर्मको साक्षी हुन म लेख्ने गर्छु । म घुम्छु देशलाई हेर्न । म घुम्छु बेला बेला देशको चित्र हेर्न । अनि लेख्छु भुईंमान्छेहरूको कथा ।

यसै सन्दर्भमा आज म महाकाली पार गरेर धार्चुलामा बोजु बोक्नेहरूको कथा पस्कँदैछु । ‘बोजु बोक्ने’ अर्थात् भारी बोक्नेहरूको कथा ।

दार्चुला यानिकी नेपालको सबैभन्दा सुदूरपश्चिमको जिल्ला । भारत र चीनसँग सीमा जोडिएको एउटा दूरदराजको नेपालको एउटा जिल्ला । लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानीको बहसले बेलाबेलामा राष्ट्रिय मिडियाहरूमा चर्चा आइरहने एउटा जिल्ला । त्रि-देशीय नाका भएको जिल्ला । उत्तरपट्टिको सिमाना चीनसँग जोडिएको र जुन अग्ला हिमालहरूले छुट्याएको र भारतसँगको सीमा भने लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानी उद्गमस्थल भएर आउने महाकाली नदीले छुट्याएको छ ।

माथि ब्यास उपत्यकामा महाकाली पारि र वारि सीता पुलबाट हुँदोरहेछ भने तल खलङ्गामा पारि र वारि आवतजावत महाकाली पुलबाट हुँदोरहेछ । महाकाली वारि नेपालको भूमि दार्चुला र महाकाली पारि भारतको भूमि धार्चुला नामले चिन्ने गरिन्छ ।

यही नेपालको दार्चुला खलङ्गा र भारतको धार्चुला महाकाली नदीमा रहेको एउटा झोलुङ्गे पुलले जोडेको छ । यही महाकालीको झोलुङ्गे पुलले दुई देशलाई जोड्ने मात्र नभएर कैयौं परिवारको जीवन गुजाराको पुलको काम गरिरहेको रहेछ ।

जब बिहानको सात बज्छ अनि महाकालीको पुलमा रहेको हरियो रंगको जस्ताको गेटको चाबी नेपाल प्रहरीका दुई जवानहरूले खोल्छन् । अनि शुरु हुन्छ- आवतजावतको दिनचर्या । कोही पारि जाने, कोही वारि आउने, कोही भारी बोकेका त कोही खाली आउनेजाने क्रमहरू चलिरहन्छ । त्यही हुलभित्र केही यस्ता मानिसहरू पनि थिए जसको काँधमा जेउरो (नाम्लो) बोकेर पारि (भारत) जाँदै थिए । मैले केहीबेर त्यहाँको दृश्य हेरिरहें।

करीब आधा घण्टाको अवलोकन पछि म पनि महाकाली पुल तरेर पारि धार्चुला गएँ । पुल तरेपछि पारि भारत (धार्चुला) पुलको गेटमा भारतीय सुरक्षाकर्मीहरू तैनाथ थिए र सोधे- आप का ब्याग में क्या है ? देखाए जी ।

मैले झोला खोलेर देखाएँ र भनें- एक क्यामेरा है सर जी और कुछ नही । प्रहरी जवानले सोधे- ‘आप क्यों आया सर जी ?’

मैले भनें, ‘मे काठमाण्डौ से घुम्ने के लिए आया सर जी ।’ प्रहरीले भने- ‘ठिक है, उधर नाम लेखिए ।’

छेउमा दुई जना महिला पुलिसहरूले नाम टिपाउँदै थिए र मैले नाम टिपाएँ र अघि बढें ।

पिच गरेको बाटोलाई तेर्सो-उकालो फेरो लगाएपछि  केहीबेरमा एउटा चोकमा पुगियो, जहाँ गान्धीजीको सालिक थियो । गान्धीजी भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनका एक प्रमुख राजनीतिक नेतृत्व तथा आध्यात्मिक नेता । उनी विश्वका महापुरूषहरू मध्ये गनिन्छन् । बेलायती सरकारको उपनिवेशका रूपमा रहेको दक्षिण अफ्रिकाको रङ्गभेद अन्त्य गर्न तथा भारतलाई स्वतन्त्र गराउन यिनको ठूलो योगदान रहेको थियो । त्यही सालिकको वरिपरिका पसल र ठेलाहरू कुनै खुलेका थिए त कोही खुल्दै थिए ।

अघि जेउरो (नाम्लो) बोकेर आएका नेपाली दाजुभाइहरू पनि यताउता सडकमा हिंडिरहेका थिए । मलाई लागिरहेको थियो- उनीहरू कामको खोजमा यताउति गरिरहेका थिए ।

त्यसैबेला एकजना अधबैंसे नेपाली टोपी लगाएकासँग मैले संवाद थालें ।

मैले परिचय गर्न चाहें । उनले भने, ‘मेरो नाम जगत सिंह धामी, मेरो घर नौगाड गाउँपालिका ।’ मैले यो काम कहिलेदेखि थाल्नुभएको भनेर सोधें । ‘बोजु बोक्न’ थालेको ९-१० वर्ष भएको उनको जवाफ थियो ।

‘अनि काम कस्तो छ त ?’

उनी मैले सोधेभन्दा धेरै जवाफ दिन थाले । यस्तो लाग्यो कि उनी आफ्नो कथा व्यथा भन्न चाहन्छन् । दुःख बाँडेर हल्का हुन चाहन्छन् । उनी बोलिरहे । म सुनिरहें ।

‘धोका हुन्छ सर, कहिले रातिसम्म हुन्छ । तर अब महीनौं महीना उता टाढा टाढा जानुभन्दा यहाँ नेपाल नजिक नै काम गरेको राम्रो । के गर्ने सर नेपालमा काम पाउँदैन । काम पाउन आफ्नो मान्छे चाहिन्छ । नेपालमा काम पाउने भए यता अर्काको देशमा किन आउनुपर्थ्यो । हाम्रो देशमा काम पाउँदैन । यसो दुई चार पैसा कमाउन यता नआई हुँदैन । पुसको महीना घर जान्छु, चिसो हुन्छ । यहाँ नजिक भएको कारण आउने जाने भइरहन्छ । घरमा पनि खेती किसानीको काम हुन्छ । खेती गर्ने बेला घरमा जाने । परिवारमा ७ जना छौं । कोभिडले गाह्रो गर्‍यो । काम गर्न पाएन । घरमै बसें । घरमा पनि काम गर्नुपर्छ । मेरो दुइटा छोरी र एउटा छोरा छ । बुवा अनि आमा, एउटा भाइ छ । कोभिडको बेला काम गर्न पाएन । गाह्रो भयो । यता नि बन्द भयो । दुःख भयो ।’

कुराकै सिलसिला उनले थपे- ‘मेरो परिवार दुलिगाडमा छ । म बिहान ७ बजे आउँछु र दिनभरि बोजु बोकेर बेलुका ५ बजे फर्किन्छु । धार्चुलाबाट दार्चुला बोजु बोक्नुपर्छ । पारि नेपालबाट भन्दा यता भारतबाट उता (नेपाल) बोजु बोक्नुपर्छ । खासगरी चामल, तेल, चिनी, नुन, प्याज, तरकारी खानेकुरा, प्लास्टिकका चप्पलहरू यस्तै यस्तै ।’

जगत सिंह धामीसँग केहीबेर गफिएपछि म नगर घुम्दै गएँ । एउटा ट्रकबाट प्याजको बोरा बोकेर केही हूल नेपालीहरू पोल्टी गर्दै थिए । ती हूलमा थिए युवादेखि पाको उमेरसम्मका पुरुषहरू र केही महिलाहरू पनि । त्यसैको केही पर अर्को ट्रकबाट पनि नेपाली दाजुभाइहरू चामलको बोरा पोल्टी गर्दै थिए ।

त्यहाँको दृश्य अवलोकन पश्चात् गान्धी चोकको बायाँपट्टि सडक पेटीमा उभिइरहेका अर्को नेपाली दाजुसँग संवाद गरें ।

तुर्माखाँद गाउँपालिका-२ का ५० वर्षीय वीरसिंह धामी रहेछन् उनी ।

उनले भने, ‘बोजु बोक्न थालेको २५ वर्ष भयो । परिवारमा दुई छोरा र दुई छोरी छन् । हामी बूढाबूढी गरेर ६ जना छौं । परिवार घरमा गाईभैंसी हेर्ने गर्छिन् ।’

मलाई जान्न मन लाग्यो भारी कत्तिको पाइन्छ र दिनमा कतिपटकसम्म बोक्नुपर्छ ? उनले भने, ‘हजुर पायो भने दिनभरि बोक्छु । कहिले पाउँछ कहिले पाउँदैन । दुई चार महीना घरमा जान्छु र दुई चार महीना यता आउँछु । नेपालमा काम पाउँदैन । यता काम चाहिं धेरथोरै जे भए पनि पाउँछ । छोराछोरी पढ्छन्, तिनको खर्चपर्चको लागि पैसा चाहिन्छ अनि यता आएर काम नगरी पैसा देख्न पाउँदैन । हामी त यसरी अर्काको देशमा काम गरेका छौं । छोराछोरी राम्रोसँग पढेर यस्तो काम गर्न नपरोस् भनेर दुःख गरिरहेको छु हजुर । कोही १२ मा पढ्छन्, कोही १० मा पढ्छन् । कोही पढिसकेको छ । हाम्रो नोकरीचाकरी केही छैन, नोकरी भन्नु नै यही भयो ।’

गफिंदै जाँदा उनले आफ्ना समस्याबारे भन्न थाले । ‘यता आएपछि कहिले लकडाउन हुन्छ, वारिपारि गर्न दिंदैन । कहिले काम पाउँदैन । यस्तै यस्तै छ । कोही लेबर काम गर्छन्, कोही दिनभरि काम गर्छन् । आफूखुशी काम गर्छन् । दिनभरि काम गर्नु भन्दा ‘बोजु बोक्ने’ काम राम्रो छ । घर जान पनि पायो । पैसा पनि हाताहात पाउँछ । दिनभरिको काममा यताउता कराउने काम हुन्छ । बोजु बोक्दा काम गर्‍यो पैसा थाप्यो । बोजु त आफ्नो मन लागे बोक्यो । मन नलागे नबोके नि हुन्छ । दिनभरिको काममा साहुको काम दिनभर गर्नु पर्‍यो । ठेकेदारले ६ महीनाको काम गरे एक महीनाको पैसा दिन्छ । फसाउँछ । त्यसैले यही राम्रो छ । मेरो गाउँबाट १५ जना जति छन् । शुरुमा २५ वर्ष अगाडि त यता यस्तो ठूलो बजार थिएन । केही वर्ष यता मात्र बजार ठूलो भएको हो ।’

मुखबाट निस्किरहेको शब्दलाई उछिनेर उनका आँखाबाट आँसु बग्न थाले । रुञ्चे स्वरमा उनले भने, ‘मलाई त धेरै पीडा छ । मेरो एउटा मात्र छोरा थियो, त्यो पनि कोभिडले लग्यो । छोरालाई हुर्काएँ, बोजु बोकेरै पढाएँ र विद्युतमा नोकरी लाग्यो तर यो कोभिडले लग्यो । दुई नातिनातिना छन् । उनीहरूको मुख हेरेर बाँच्नै पर्‍यो, मर्न सकिंदैन रहेछ

विस्तारै बजारको चहलपहल निकै बढिरहेको थियो । मानिसहरू यताउति गरिरहेका थिए । बिहानीको घामको पहिलो किरण धर्तीमा परिसकेको थियो । गान्धी चोकको प्राङ्गणमा मानिसहरू घाम ताप्न पनि बसेका थिए । गान्धी चोकको पूर्वपट्टिको रोडमा बोलेरो जीपहरूको लावालस्कर थियो । बोजु बोक्नेहरू कोही खाली जेउरो र नाम्लो बोकी यताउति डुलिरहेका थिए भने कोही बोजु बोकेर हिंडिरहेका थिए । म पनि यताउतिको दृश्य अवलोकन गर्दै थिएँ । गान्धी चोकको पश्चिम पट्टि सडकपेटीको एउटा कुना तीनचार जना बोजु बोक्नेहरू बसिरहेका थिए र म त्यतै लागें ।

चार जना बोजु बोक्नेमध्ये एक जना बूढो बा थिए । एक जना बूढी आमै र दुई अन्य युवा तन्नेरीहरू । त्यहाँ पुगेपछि मैले सबैलाई अभिवादन टक्राएँ र सामान्य गफगाफ शुरु भयो । मैले आफ्नो परिचय दिएँ । उनी रहिछिन् पुर्चौडी गाउँपालिका-२ की ४९ वर्षीया मनमती बडाल ।

म उनलाई सुन्न थालेँ- ‘म नयाँ हुँ । काम त पाउँछ । तर कहिलेकाहीं कसैले ठग्छ । जहान परिवार सबै छुट्टै छुट्टै छौं । बुढा बिते पहिला नै । दुई छोरा छन् । एक चेलो धनगढी छ । एक चेलो बेङ्लोर छ । सेकुरेटीमा काम गर्छ । उनीहरू सबै आफ्नो परिवारसँग बसेका छन् ।

उनीहरूले आफ्नो जहान पाल्छन् । मुन को दिन्याँ (मलाई कस्ले दिन्छ) । त्यसैले यता काम पाइजाला भनी आया हुँ । यस्तै छोराछोरी पाले ठूला भए, उनीहरू आआफ्ना बाटा लागे । खानु त पर्‍यो । काम गरे पो खान पाइएला हेहे’ उनले हाँस्दै भनिन् ।

उनको भारी बोक्दाका अनुभव त्यति मीठो छैन । एकातिर भारीको बोझ अर्कोतिर ग्राहकले दिने धोका । उनी भन्छिन्, ‘बोजु बोक्दा पैसा ठीकै दिन्छ । कहिलेकाहीं ठग्छन् । ५० रुपैयाँ दिन्छु भनी बोजु बोकाउँछ अनि ३० रुपैयाँ मात्र दिन्छ । अघि भर्खर ४० रुपैयाँ दिन्छु भने र बोजु बोकें, पछि ३० रुपैयाँ मात्र दियो ।’

मनमती बडालसँगको कुराकानी पछि उनकै छेउमा बसेका बुढा बासँग बात मारें ।

उनी रहेछन् पुर्चौडी गाउँपालिका-९, बैतडीका ६९ वर्षीय उदयसिंह बोहोरा ।

‘छोरा छोरीले अब बूढो हुनुभयो, काम गर्न नजानुस् भन्दैनन् ?’ मेरो प्रश्न भुईंमा नखस्दै उनले भने, ‘भनेर पुग्दैन हजुर, भनेर कहाँ हुन्छ, पुग्नु पर्‍यो नि । भनेर पुग्न्या भए म कहाँ आउँदो हुँ ।’  उनले अगाडि थपे, ‘म त लकडाउनको बेला नौ महीना यतै बसें । त्यतिबेला गाई चराउने, बोजु बोक्ने, बच्चा बोक्ने काम गरियो ।’ उनले १०-१२ वर्षदेखि बोजु बोक्न थालेका रहेछन् ।

भारी बोक्न चाहेर मात्र हुँदैन । कहिलेकाहीं त भारी नै पाइन्न । ‘यसै भन्या कहाँ पाइन्छ त, कही दिन एक बोजो पाइन्छ, कही दिन दुई बोजो पाइन्छ, कही दिन चार पाँच बोजो पाइन्छ, कही दिन आठ दश बोजो पाइन्छ । ठ्याक्कै यति नै भन्ने छैन । कही दिन एकह ना मिल्न्याँ हो । कहिले राम्रो कमाइ हुन्छ । कोही कोहीले बूढो मान्छे भनेर बढी पैसा पनि दिन्छन् ।’

ज्यानले सक्ने उमेरसम्म भारी बोक्नुपर्ने बाध्यता छ उनलाई । ‘जबसम्म ज्यानले सकिन्छ त्यसबेलासम्म भारी बोक्न्या छु । यो ज्यानको के भर छ, भोलि पनि जान सक्छ, ८०-९० सम्म पनि बाँच्न सकिन्छ । जाँडरक्सी त खाने गरेको छैन तर बिंडी चाहिं खान्छु । थकाइ लाग्यो भने चाहियो बिंडी’, उनले भने ।

गफ गरें । कुरा सुनें । कुरा सुनाएँ । अनि म बिदा माग्दै फर्किएँ । बाटामा अर्का पाका उमेरका बा भेटें ।  दुहुँ हिकिलाका ६५ वर्षीय जनक सिंह बडाल उर्फ जस्सुवा रहेछन् उनी ।

अरुको भन्दा खासै फरक अनुभूति उनको पनि थिएन । उनले भने, ‘यहाँ नेपालमा काम नै पाउँदैन । अन्न उब्जनीले जीविका चल्दैन । त्यसैले पारि (भारत) काम गर्न जानुपर्छ । अरुको देशमा काम गर्दाको पीडा छ नि । के गर्ने पैसा कम दिन्छ, अलि अलि हेप्छ । काम गरेर जति दियो त्यत्ति नै समायो आयो र त्यत्तिमै चित्त बुझाउनुपर्छ । कम भन्न पाउँदैन । हामी त ८-१० वर्ष भयो चिनेको जानेको छ । नयाँ मान्छेलाई त झनै गाह्रो हुन्छ । म त धेरैलाई चिन्छु । अस्ति भर्खर पुर्छौडी गाउँपालिकाका एक जना र दुहुँ गाउँपालिकाका एकजना गरी दुई जना माथि जडीबुटी खन्न गएकाहरू हराए । तिनीहरूको अहिलेसम्म पत्तो पाएको छैन । के गर्ने यस्तै छ, यहाँ नआई गुजारा चल्दैन । यहाँ घाटमा कहिले के भन्छ कहिले के भन्छ । कहिले नागरिकता ल्याउ भन्छ कहिले पास ल्याउ भन्छ । कहिले खोप लगायो कि लगाएन, खोप कार्ड ल्याउ भन्छ । के गर्ने हामी नेपाली भएर जहीं पनि दु:ख पाउन लेखेको रहेछ ।’

मुखबाट निस्किरहेको शब्दलाई उछिनेर उनका आँखाबाट आँसु बग्न थाले । रुञ्चे स्वरमा उनले भने, ‘मलाई त धेरै पीडा छ । मेरो एउटा मात्र छोरा थियो, त्यो पनि कोभिडले लग्यो । छोरालाई हुर्काएँ, बोजु बोकेरै पढाएँ र विद्युतमा नोकरी लाग्यो तर यो कोभिडले लग्यो । दुई नातिनातिना छन् । उनीहरूको मुख हेर बाँच्नै पर्‍यो, मर्न सकिंदैन रहेछ । म र बुहारी अनि दुई नाति खलंगामा बस्छौं । बुहारी बच्चाको स्याहारसुसार गर्छिन्, नानीहरूलाई स्कूल ल्याउने पुर्‍याउने काम गर्छिन् । म बिहान यता (भारत) आएर दिनभरि बोजु बोक्छु र साँझ खलंगा फर्किन्छु । यसो दिनको कहिले ४००-५०० र ज्यादा कमाइ भए हजारसम्म हुन्छ । मेरो परिवार माथि गाउँमा छिन् । एउटा गाई छ र घरको रेखदेख गर्छिन् । बोजु बोकेरै छोरालाई १२ सम्म पढाएँ । विवाहवारी गराएँ र नोकरी पनि लाग्यो । अब राम्रो होला, सुख पाउँला भनेको कोरोनाले लग्यो । के गर्नु यो उमेरमा आएर यस्तो विपत्ति आइपर्‍यो ।’

यी र यावत् कुराहरू सुनिरहँदा मन भित्र प्रश्नहरूको भेल आए । प्रधानमन्त्री स्वरोजगार कार्यक्रम र मुख्यमन्त्री स्वरोजगार कार्यक्रम अन्तर्गत प्रत्येक स्थानीय तहहरूमा करोडौंको रकम जान्छ । तर रोजगार पाउनै पर्नेहरूले पाइरहेका छैनन् । दलका कार्यकर्तालाई बाटोमा कुचो लगाएर बाँड्ने अभ्यास भइरहेको छ ।

स्थानीय तहहरु विकासको रकम आ-आफ्ना कार्यकर्ता र आफ्ना मान्छेलाई पोस्न खर्च गरेका समाचारहरु आइरहेका छन् । उपभोक्ता समितिमा कार्यकर्ता भर्ती गर्ने, किर्ते हस्ताक्षर गरी योजनाको समापन नै नगरी कर्मचारीसँगको मिलेमतोमा लाखौंको बजेट कुम्ल्याउने काम भइरहेको छ । पूर्व जाउँ वा पश्चिम जहाँ गए पनि गाउँबस्तीका समस्या आफ्नै आँखाले देख्दा मन पोल्छ । अवस्था कहालीलाग्दो छ ।

देशको ढुकुटीमा केही हुनेखाने वर्गको हालीमुहाली छ । गरीब दिनानुदिन झनझन् गरीब र धनी र पहुँचवालाहरू दिनानुदिन झन् धनी बनिरहेका छन् । तर भुईंमान्छेहरूको अवस्था झनै नाजुक बन्दै गइरहेको छ । गाउँ बस्तीहरूमा छोटे राजाहरूको बोलवाला बढिरहेको छ । बोजु बोक्नेहरू सधैं बोजुले भारले थिचिएर त्रासदीपूर्ण जीवन बाँचिरहेका छन् ।

हिजो २५ वर्षदेखि बोजु बोक्नेहरूको जीवनमा परिवर्तन आउनुपर्ने हो तर आएको रहेनछ । देशमा धेरै राजनीतिक परिवर्तनहरू भए पनि बोजु बोक्नेहरूको जीवनमा कुनै परिवर्तन आएको छैन । २५ वर्षको दौरानमा देशमा कैयौं नेताको जीवनमा आमूल परिवर्तन आए पनि बोजु बोक्नेहरूको जीवन भने जहाँको त्यहीं रहेको देखिन्छ । ६५ वर्षका जनकसिंह बडाल होस् या ६९ वर्षीय उदयसिंह बोहोरा, उनीहरूको जीवनमा परिवर्तन कहिले आउने ?

के उनीहरुले बाँचुञ्जेल भारी बोकिरहनुपर्ने हो ? भारी बोक्न नसक्नासाथ भोकले मृत्यु मर्नुपर्ने हो ? नेताहरूले भन्ने गरेको समाजवाद र समृद्धिको लहर कता पुगेको छ ?  यो त केवल महाकालीको एउटा सानो नाकाको दृष्टान्त मात्रै हो । यस्ता लाखौंको संख्यामा आफ्नो देश छोडेर कर्म गर्न विदेशिनुपर्ने नागरिकहरूले आफ्नो देशमा रोजगारीको अवसर कहिले पाउने ?

प्रश्नहरु प्रशस्तै छन् । जवाफ छैनन् । भएका जवाफहरुले पनि हाम्रो जमीन चिन्दैन ।

(लेखक मानवशास्त्री हुन् ।)



COMMENTS

 


thedesigners7
Name

news,1026,tech,3,अर्थ,5,कृषि,11,फिचर,6,भिडियो,5,विचार,8,विचित्र खबर,5,विज्ञान प्रविधि,6,विशेष,8,समाचार,7,सम्पादकीय,5,
ltr
item
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक: ‘बोजु’ बोक्नेहरूको कथा- नेपालीलाई जहाँ पनि दुःख नै लेखेको रहेछ
‘बोजु’ बोक्नेहरूको कथा- नेपालीलाई जहाँ पनि दुःख नै लेखेको रहेछ
https://www.onlinekhabar.com/wp-content/uploads/2021/11/Jag-Bahadur-Budha.jpg
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/12/blog-post_83.html
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/12/blog-post_83.html
true
8891381760893256154
UTF-8
अन्य अपडेटसहरु केही भेटिएन सबै हेर्नुहोस् विस्तृतमा पढ्नुहोस उत्तर Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS सबै हेर्नुहोस् सिफारिस गरिएको LABEL ARCHIVE खोज्नुहोस् ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy