श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक इपेपर पिडिएफमा पढ्नुहोस

neelambads

हस्तकलाले धानेको जीवन

955 SHARE:

१७ मंसिर, काठमाडौं । चन्द्रबहादुर खत्रीको जन्म आजभन्दा ३५ वर्षअघि दोलखाको जिरीमा भएको हो । घरमा छोरा जन्मँदा सबैमा हर्ष छाएको थियो । तर, त्यो खुशी धेरै समय रहन पाएन । एकातिर उनी जन्मँदै सबलाङ्ग थिएनन् भने उनको परिवारलाई गरिबीले गाँजिरहेको थियो ।

दुर्गम बस्तीको अभावले ग्रसित परिवारमा हुर्किए उनी । जीवन निर्वाहका लागि परिवारका सदस्यहरु सधैं कामको चटारोमा हुन्थे । उनले गाउँकै विद्यालयमा जसोतसो घस्रिंदै पुगेर ६ कक्षासम्म पढे । आफ्नो अवस्था देखेर उनी आफैंलाई दिक्क लाग्थ्यो ।

बाबा–आमाका अरु सन्तान ठमठम हिंडेको देख्दा उनलाई लाग्थ्यो, म पनि यसरी हिंड्न सके ! तर जब उनी आफ्नो शरीर नियाल्थिन्, भक्कानो फुटेर आउँथ्यो ।

समयले धेरै कुरा सिकाउँदै गयो । उनले परिवर्तन गर्न नसकिने यथार्थलाई विस्तारै स्वीकार्न थाले । र, मनमनै प्रतिवद्धताको बलियो मुट्ठी कस्न शुरु गरे– ‘म पनि केही गर्न सक्छु । म केही गरेरै छाड्छु । मेरो शारीरिक अशक्तताले मेरो सपनालाई विपना बनाउन रोक्न सक्दैन ।’

भगवान हो वा प्रकृतिको लीला, केही न केही कारणलाई देखाउँदै उनी आफूलाई विशेष सिर्जनाको रुपमा परिभाषित गर्न थाले । सोही विश्वासलाई बलियो बनाउन थाले । उमेर १४ वर्ष टेकेपछि उनी आफ्नो भविष्य बनाउन सपनाको शहर काठमाडौं छिरे । अनेकौं हण्डर, ठक्कर खाए । उनी आफन्तको आश्रय लिएर आत्मनिर्भर हुनका लागि संघर्ष गर्न थाले । चुनौतीका पहाडहरु उभिए, तर उनले हरेस खाएनन् ।

उनी अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई तालिम दिने संस्थाको खोजीमा निस्के । हस्तकलाको तालिम लिने अवसर पाए । सीपलाई आफूमा मात्रै सीमित राख्नु हुँदैन भन्ने लाग्यो उनलाई । अनेकौं प्रयासपछि २०७० सालमा  काठमाडौंको पैंयुटारमा अपाङ्ग सेवा केन्द्र खोले । जग्गा थिएन, भवन थिएन । केही नभएपनि कोही थियो उनको सपनालाई हुर्काउने । जीवनसंगिनी लक्ष्मी खत्रीले चन्द्रलाई निरन्तर सहारा र हौसला दिइरहिन् ।

शारीरिक रुपले सपाङ्ग लक्ष्मी र चन्द्रको हस्तकला तालिमको क्रममा भेट भएको थियो । श्रीमतीको साथले उनलाई बलियो बनायो । ‘संस्था स्थापना गरेर मात्र भएन । त्यसको लागि धेरै कुराको आवश्यक पर्दोरहेछ,’ संघर्षका दिनहरु सम्झँदै उनी भन्छन्, ‘भगवानले तँ आँट म पुर्‍याउँछु भने जस्तै मैले आँटे र मलाई पुर्‍याउने मान्छे पनि आए । भूकम्पपछि लायन्स क्लब र आयुसिउ नेपालले मलाई जग्गा भाडा मिलाइलिए । संस्था राख्नको लागि घर पनि बनाएर दिए ।’

चन्द्रले स्थापना गरेको संस्थामा हाल २२ जना बस्ने गर्छन् । विभिन्न जिल्लाका अपाङ्गगता भएका व्यक्ति मिलेर अहिले परिवार बनेको छ ।

३६ वर्षीय गोरे तामाङ केन्द्रमा बस्न थालेको झन्डै ७ वर्ष हुन लाग्यो । उनी हस्तकलाको सामान बनाउनुका साथै २२ जनालाई खाना बनाएर खुवाउने भान्से पनि हुन् । आफूलाई खाना बनाउन एकदमै मनपर्ने बताउँछन् उनी । हेटौंडाका एक तामाङ आफन्तको सहयोगमा उनी अपाङ्ग सेवा केन्द्रमा आएका थिए ।

केन्द्रमा पैसा राख्ने पर्स, चाबीमा भुण्ड्याउने रिङ, गुडिया, जुत्ता लगायतका सामान बन्छन् । मूलपानीबाट रङ्गीबिरंगी ऊन ल्याएर सामान बनाउने ३१ वर्षीया अनिता लिम्बु केन्द्रकी महासचिव पनि हुन् । उनी सपाङ्ग छिन् । उनलाई बाल्यकालदेखि नै हस्तकलामा रूचि थियो । केन्द्र नजिकै उनको डेरा थियो । उनलाई सिप सिक्ने इच्छाले केन्द्रसम्म ल्याइपुर्‍यायो ।

केन्द्रको सामान रत्नपार्क र स्वयम्भूको फुटपाथमा बेच्न चार जनाको समूह छ । १८ जना केन्द्रमै बसेर सामान तयार गर्दछन् । ‘घरेलु तथा साना उद्योगले गर्ने प्रदर्शनीमा चन्द्र दाइसँगै म पनि जान्छु, अरु साथी पनि जान्छन्,’ लिम्बु भन्छिन्, ‘त्यसबाट केही आम्दानी हुन्थ्यो । कोरोना महाव्याधिपछि प्रर्दशनीहरू बन्द छन् । अन्य संस्थाले पनि गरेका छैनन् । केन्द्रको खर्च फुटपाथ पसलबाट धानिएको छ ।’

सहयोगी मन हुनेहरूले आफ्नो जन्मदिनमा सहयोग गर्छन् । कसैले मुट्ठी दान गर्छन् । यस्तै सहयोगबाट केन्द्र चलेको बताउँछन् केन्द्रका अध्यक्ष चन्द्र खत्री । रुकुम, सिन्धुपाल्चोक, पाँचथर, नुवाकोट लगायतका जिल्लाका धेरै अपाङ्गता भएकाहरुलाई काम सिकाएको उनी बताउँछन् । ‘हामी अपाङ्गता भएकाहरुको कम्मरमुनिको भाग चल्दैन तर हाम्रो हात र दिमाग त चल्छ नि,’ उनी भन्छन्, ‘हामी पनि सपाङ्गले जस्तै गर्न सक्छौं ।’

मान्छेको चाहना पनि असीमित हुन्छ । काठमाडौं प्रवेश गर्दा उनलाई जीवन निर्वाहको दुःख थियो । अहिले उनले आफू बाँचेर अरुलाई बचाइरहेका छन् । उनको सपना यत्तिकैमा निदाउँदैन । उनको चाहना छ– अपाङ्गता भएका व्यक्ति अझै दुर्गम क्षेत्रका सबैले सिप सिकौं । आफ्नो खर्च आफैं जुटाउँ । परिवारको बोझ बनेर नबसौं ।

चन्द्र आफ्नो चाहनाको व्यावहारिक रुपान्तरणका लागि काम पनि गरिरहेका छन् । अहिले केन्द्रबाट सयौं अपाङ्गहरुले मैनबत्ती बनाउने तालिम, डल्ले साबुन र गुडिया तालिम दिएको उनी बताउँछन् ।

मातातीर्थकी पूजा परियार अनाथ हुन् । उनी जन्मँदै अपाङ्गता भएर जन्मिइन् । आफू कति वर्ष भएको थाहा नै नभएकी उनी केन्द्रमा आएपछि नयाँ संसार पाएको बताउँछिन् । ‘खाना बस्न आनन्द छ,  सुरक्षित छ, काम गर्न पाएको छु,’ उनी भन्छिन्, ‘चार वर्ष अघि नर्कमा थिएँ । अहिले स्वर्गमा बसेजस्तै भएको छ ।’

उनी हस्तकलामा काम गर्नुका साथै केन्द्रको घर सफा गर्ने काम पनि गर्छिन् । ह्विलचेयरमा बसेर उनी घरआँगन भान्सामा कुचो लगाउँछिन् ।

उदयपुरका विकास कार्की केन्द्रमा आएको ६ महिना भयो । शुरुमा ऊन काट्ने, डिजाइन बनाउने र सिलाउने काम सिक्न उनलाई तीन महिना लाग्यो । अब उनी यी काम सजिलै गर्न सक्छन् ।

मोटरसाइकल दुर्घटनामा परेर उनमा अपाङ्गता भएको चार वर्ष भयो । अहिले ह्विलचेयर उनको साथी बनेको छ । उनी उदयपुरमा घरमै बसी रहन्थे । हिंड्न नसक्दा उनलाई विरक्त लाग्थ्यो । ‘म पहिलाको जिन्दगी सम्झेर रुन्थें, मलाई मानसिक तनाव धेरै हुन्थ्यो,’ उनी भन्छन्, ‘आफन्तको सहयोगमा यहाँ आएँ । अहिले म खुशी छु । मैले आफ्नो जिउने सहारा पाएको छु ।’

केन्द्रले वर्षको ३० हजार जग्गाको भाडा तिर्नुपर्छ भने परिवारको खर्च महिनाको ६० देखि ७० हजारसम्म हुने बताउँछन् केन्द्रका अध्यक्ष चन्द्र खत्री । आम्दानी कम छ तर स्वाभिमानी भएर जिउँदा मज्जा नै बेग्लै हुने बताउँछन् चन्द्र । ‘परिवार र समाजको अपहेलनामा बस्नु पर्दैन । फरक भूगोल, भाषा र जातका छौं,’ उनी भन्छन्, ‘मिलेर श्रम गर्छौं, बाँडेर खान्छौं, सहयोगी व्यक्तिहरु आउँछन् । काठमाडौंको महङ्गीमा बाँच्न सकिरहेका छौं ।’

अहिलेसम्म न त राज्यले न कुनै गैरनाफामूलक संस्थाले केन्द्रलाई सघाएको छ । राज्यले अपाङ्गता भएका नागरिकलाई उपेक्षा गरेको उनको दुःखेसो छ । कुराकानीको बिट मार्दै उनी भन्छन्, ‘हामी फरक क्षमता होइनौं, हामीसँग पनि सपाङ्ग जत्तिकै क्षमता छ । हामी पनि अरुजस्तै यही देशका नागरिक हौं ।’



COMMENTS

 


thedesigners7
Name

news,1043,tech,3,अर्थ,5,कृषि,11,फिचर,6,भिडियो,5,विचार,8,विचित्र खबर,5,विज्ञान प्रविधि,6,विशेष,8,समाचार,7,सम्पादकीय,5,
ltr
item
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक: हस्तकलाले धानेको जीवन
हस्तकलाले धानेको जीवन
https://www.onlinekhabar.com/wp-content/uploads/2021/12/Hastakala5.jpg
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/12/blog-post_40.html
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/12/blog-post_40.html
true
8891381760893256154
UTF-8
अन्य अपडेटसहरु केही भेटिएन सबै हेर्नुहोस् विस्तृतमा पढ्नुहोस उत्तर Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS सबै हेर्नुहोस् सिफारिस गरिएको LABEL ARCHIVE खोज्नुहोस् ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy