श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक इपेपर पिडिएफमा पढ्नुहोस

neelambads

भिगन : एक अलग खाद्य संस्कृति

955 SHARE:

२८ कात्तिक, काठमाडौं । सन् २०११ मा विख्यात क्यानेडियन गायक ब्रायन एडम्स दशरथ रंगशालामा आयोजना गरिएको भव्य कन्सर्टमा प्रस्तुति दिन काठमाडौं ओर्लिए । उनको त्यो आगमन सांगीतिक हिसाबमा त विशेष थियो नै, उनले आफैंले भान्से ल्याएको विषयले त्यतिबेला झनै बढी चर्चा पायो ।

२०११ को कन्सर्टका लागि नेपाल आएर एडम्सले आफ्नो कलाको छाप मात्रै छाडेनन् । उनले एउटा ठूलो युवा जमातलाई विशुद्ध शाकाहारी अर्थात् भिगन खाद्य संस्कृतिप्रति आकर्षित गरे । यही कारण २०११ पछि नेपालको युवा पुस्ताको एउटा समूहले पनि मासु एवं मासुसँग जोडिएको कुनै पनि खानेकुरा नखाने भिगन संस्कृति अपनाउन थालेको भिगन इन्टरनेशनल एशोसिएसन नेपालका अध्यक्ष सुरेश शर्मा बताउँछन् ।

प्रेम सृष्टिको एउटा अद्भूत आविष्कार हो । यो केवल मान्छे-मान्छे बीचमा हुने भावनात्मक सम्बन्ध मात्र होइन । मानिस-पशु र पशु-मानिसमा पनि दुईतर्फी प्रेम हुने गर्छ । हामीले परिवारको सदस्य जसरी पाल्ने कुकुर होस् या अन्य चौपायालाई चोट लाग्दा पनि मानिसको मनमा चिसो पस्छ । अर्काे बुझाइमा त्यही हो करुणा । तर त्यही करुणा भुलेर उनीहरुको हत्या कसरी गर्न सकिन्छ । यही करुणाका कारण मांसाहार त्यागेर मान्छे शाकाहार बन्छ । यही करुणालाई गहिराइमा बुझ्नेहरु भिगन बन्छन् ।

मान्छे के कारणले भिगन बन्छ त ? विश्वभरको उदाहरणलाई हेर्ने हो भने एउटा हुन्छ जनावरप्रतिको प्रेम, अर्को शारीरिक स्वास्थ्य र तेस्रोमा पर्यावरणप्रतिको सचेतना । यसमध्ये पनि जनावरप्रतिको प्रेम र शारीरिक स्वास्थ्य मुख्य कारण हो ।

भिगन भन्ने शब्दलाई ठेट नेपाली भाषामा अनुवाद गर्ने शब्द छैन । अंग्रेजीमै पनि २० औं शताब्दीको मध्यतिर जन्मिएको यो शब्दलाई ठेट नेपालीमा कसरी चिनाउने भन्ने स्वयं भिगनहरुकै माझमा पनि टाउको दुखाइको विषय बनेको छ । त्यसैले एशोसिएसनले यसलाई हु-बहु अनुवाद नमिले पनि ‘विशुद्ध शाकाहारी’ भनेर नेपालीकरण गरेको छ । तर, यसले स्पष्ट अर्थ नबोक्ने भएकोले भिगन भन्ने शब्द नै बढी प्रभावकारी हुन्छ भन्ने शर्माको मत छ ।

भिगनको जिन्दगी कति कठिन ?

मासु खानेहरुलाई शाकाहारीको जीवन कठिन लाग्न सक्छ, शाकाहारीलाई भिगनको खानपान । कतिपयले त मुखै फोरेर भन्छन्, शाकाहारी र भिगनले शरीरलाई आवश्यक पौष्टिक तत्व कसरी प्राप्त गर्छन् ? त्यो सबै बुझाइमा आउने फरकपनको दोष हो । तर जन्मैदेखि भिगन बनेकाहरूमा समेत पौष्टिक आहारको कमी देखिँदैन । ‘यो एउटा विकल्प हो,’ शर्मा भन्छन् ‘मांस एवं दुग्धजन्य बाहेकका परिकार खाएर पनि हामी स्वस्थ बन्न सक्छौं भन्ने धेरै उदाहरण छन् ।

मान्छे के कारणले भिगन बन्छ त ? विश्वभरको उदाहरणलाई हेर्ने हो भने एउटा हुन्छ जनावरप्रतिको प्रेम, अर्को शारीरिक स्वास्थ्य र तेस्रोमा पर्यावरणप्रतिको सचेतना । यसमध्ये पनि जनावरप्रतिको प्रेम र शारीरिक स्वास्थ्य मुख्य कारण हो । नेपालको हकमा विशेषगरी शारीरिक स्वास्थ्य र जनावरको प्रेमका कारण भिगन बनेको सुनाउनेहरु धेरै भएपनि यसबारेमा अध्ययन भएको छैन ।

भिगनको विगत

शाब्दिक अर्थलाई केलाउने हो भने शाकाहारी शब्द नै अहिलेका भिगनहरुको लागि उपयुक्त शब्द हो । तर अहिले मासु नखानेहरु सबै शाकाहारी कहलिन थाले । भिगनकै इतिहास केही नयाँ भएपनि शाकाहारीको इतिहास भने आजभन्दा २५०० वर्ष पहिलेसम्म पुग्न सकिन्छ ।

प्राणी साराको सहअस्तित्व र सबै प्रजातिको परोपकारको अवधारणा ईसापूर्व छैटौं शताब्दीमा विश्वभर फैलियो । त्यही समयताका भारत वर्षमा बुद्धले अहिंसाको पाठ सिकाए भने महावीरले साना-साना किराफट्यांग्राहरुको समेत सुरक्षाको वकालत गरे । पशुहिंसाको विरोधसँगै शाकाहारी बन्ने चलन त्यही बेलादेखि शुरु भएको ऐतिहासिक प्रमाण पाइन्छ ।

सोही समयमा ग्रीसमा पाइथागोरस जस्ता विद्वान गणितज्ञहरुले सबै प्रजातिको परोपकारको अवधारणालाई स्थापित गराए । त्यसैले विश्वमा शाकाहारीको इतिहास ईसापूर्व छैठौं शताब्दीदेखि शुरु भयो भन्न सकिन्छ । तर दुग्धजन्य परिकार समेत नखाएर भिगन भन्ने शब्दावलीको पहिलो प्रयोग भने सन् १९४४ मा गरिएको थियो ।

सन् १७३२ मा पेन्सिलभेनियामा भएको एउटा धार्मिक सम्मेलनमा शाकाहारी भोजन र ब्रह्मचार्यको बारेमा चर्चा भयो । १८ औं शताब्दीको अन्त्यमा नै दार्शनिक जेरेमी बेन्थामले जनावरहरुको दुःख पनि मान्छेको जस्तै पीडादायी हुन्छ भन्ने तथ्यमा वकालत गर्न थाले । जसले पश्चिमी मुलुकमा जनावरप्रतिको प्रेमभाव बढ्न थाल्यो र मान्छेहरु शाकाहारी बन्न थाले ।

सन् १८४७ मा बेलायतमा पहिलो भेजिटेरियन सोसाइटीको स्थापना भयो । त्यसको तीन वर्षपछि अमेरिकामा पनि भेजिटेरियन सोसाइटी नामक संस्था खोलियो । सन् १९४४ मा डोनाल्ड वाटसन नामक बेलायती उडवर्करले शाकाहारीहरुले दूध र अण्डा खाएको भन्दै दुग्धजन्य पदार्थ र अण्डा समेत नखानेहरुलाई भिगन भन्ने नयाँ अवधारणा ल्याए । सन् १९४३ मा बेलायतका ४० प्रतिशत जति गाईहरुमा क्षयरोग लागेको थियो । वाटसनले यसलाई आफ्नो विचार फैलाउने मौकाको रुपमा प्रयोग गरे । उनले भिगन खानेकुरा खाँदा दुर्गन्धित खानाबाट बच्न सकिन्छ भन्ने सन्देश फैलाए । यसरी वाट्सनले शुुरु गरेको भिगनको अवधारणालाई सन् २००५ मा उनको मृत्यु हुँदासम्म २ लाख २५ हजार बेलायतीले अवलम्बन गरेको अमेरिकी म्यागाजिन टाइमले उल्लेख गरेको छ ।

अहिले पृथ्वीको कुल जनसंख्या सात अर्बको हाराहारीमा रहेको अनुमान छ । जसमध्ये शाकाहारीको संख्या ३५ करोडभन्दा धेरै रहेको अनुमान गरिन्छ । द इकोनोमिस्ट’ले गरेको अनुमान अनुसार संसारभर १५ लाखको हाराहारीमा भिगनहरू छन्, जो बितेको एक दशकमा ह्वात्तै बढेको बताइन्छ ।

म कसरी भिगन भएँ ?

करिब ९ वर्षको उमेरसम्म म मांसाहारी थिएँ । त्यतिबेला मलाई मासु मन परेपनि खसी काटेको देखेको थिइनँ । एकदिन श्रावण संक्रान्तिको दिन थियो । मैले पहिलोपल्ट घरमा खसी काटेको देखें । त्यो पनि त्यतिबेला देखें जतिबेला मार हानेपछि खसी छट्पटाइरहेको थियो । मेरो मनमा लाग्यो । यसको पनि त पीडा र दुखाइ मान्छेको जस्तै त हो । त्यसपछि म शाकाहारी भएँ ।

अहिले रेस्टुरेन्टहरुमा पनि भिगान मेनु बन्न थालिसकेको छ । काठमाडौं उपत्यकाका ३-४ ठाउँमा त भिगान रेस्टुरेन्ट नै खुलिसकेका छन् । शुरुका केही वर्ष अप्ठेरो महसुस भएपनि अहिले अवस्था सामान्य छ ।

म केही समयपछि वैष्णव गुरुकुलमा अध्ययनको लागि गएँ । श्रीवैष्णव भएकाले गुरुकुलको नियम अरुतिरको तुलनामा कडा थियो । म गुरुमन्त्रबाट दीक्षित भएकोले त्यहाँ झनै कडा नियम पालना गर्नुपर्दथ्यो ।

सन् २०११ पछि नेपालमा पनि भिगन संस्कृतिबारे चर्चा चुलिँदै थियो । पशु अधिकारको लागि हामीले उनीहरुको मासु नखाने मात्रै होइन, साना बाच्छाबाच्छीले आफ्नो आमाको पर्याप्त दूध खान पाउने अधिकार पनि खोस्नु हुँदैन भन्ने तर्क पनि बेजोड रुपमा चल्दै थियो । मेरो मनले पनि त्यसलाई समर्थन गरिसकेको थियो । तर व्यावहारिक रुपमा यो कति सम्भव छ भन्नेमा दुविधा थियो । अझ पर्यटन क्षेत्रमा संलग्न रहेकोले घुमफिर गरिरहनु पर्ने मेरो लागि यो थप जटिल थियो । सन् २०१४ मा भिगन संस्कृतिकै बारेमा दुबईमा भएको एउटा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा मैले पनि सहभागी हुने मौका पाएँ । त्यहाँ उपस्थितहरुको खाना संस्कार देखेर यो सम्भव छ भन्नेमा न ढुक्क भएँ । त्यही समयदेखि म मासुजन्य एवं दुग्धजन्य कुनै पनि खानेकुरा खान्न भनेर संकल्प गरेर अघि बढेको छु ।

अहिले रेस्टुरेन्टहरुमा पनि भिगान मेनु बन्न थालिसकेको छ । काठमाडौं उपत्यकाका ३-४ ठाउँमा त भिगान रेस्टुरेन्ट नै खुलिसकेका छन् । शुरुका केही वर्ष अप्ठेरो महसुस भएपनि अहिले अवस्था सामान्य छ । भिगन बन्न गाह्रो छैन ।

नेपाली हिन्दु समाजको हरेक धार्मिक कर्म पञ्चामृतविना सम्पन्न हुँदैन । तर भिगनहरुको सिद्धान्त अनुसार पञ्चामृतमा प्रयोग हुने पाँच अमृतमध्ये ४ वटा दुग्धजन्य पदार्थबाट बन्छ । त्यसैले हामीलाई पूजाआजामा जाँदा समस्या हुन्छ । तर, हामी पूजाआजामा गएर फलफूल वा अरु दुग्धजन्य पदार्थ बाहेकका प्रसाद लिएर फर्किन्छौं ।

के-के खान्छन् भिगनहरु ?

भिगनहरु दशैं-तिहार जस्ता चाडपर्वमा के खान्छन् ? जवाफमा शर्मा भन्छन्, ‘भिगनहरुले खाने अन्न एवं गेडागुडीबाटै सबै परिकार बनाउने गर्छन् । जस्तो, सिताके च्याउबाट भिगन मिट बन्छ, भटमासबाट दूध बन्छ । यसरी दुग्ध एवं मासुजन्य परिबारबाहेक पनि धेरै पौष्टिक परिकारहरु तयार हुन्छन् ।’ नेपाल र विश्वभरका भिगनहरुले खाने परिकारहरु यस्ता छन् ।

– फलफूल तथा तरकारी

– भट्मासको दूध

– नरिवलको दूध

– बदामको दूध

– चामलको दूध

– काजुको दूध

– अन्न तथा गेडागुडी

– ड्राइ फ्रुट्स

– जडीबुटी मसला

– च्याउ

– तोफु

– सेइतान

भिगनहरु के-के खाँदैनन् ?

– मासु एवं मासुजन्य परिकार

– दूध एवं दूधजन्य परिकार

– मह

– मिठाई

भिगन खाद्य संस्कारले मन र शरीरलाई शान्त तुल्याउने विश्वास गरिन्छ । यसको सेवनले शरीरको तौल सन्तुलित राख्नुका साथै शरीरलाई आवश्यक पोषकतत्व प्रदान गर्न मद्दत गर्छ । यसको सेवनले मुटु रोग, उच्च रक्तचाप, तथा क्यान्सर जस्ता रोगको जोखिम कम गर्न पनि सहयोग गर्छ भन्ने पोषणविद्हरुको मत छ । यसको सेवनले पाचनतन्त्र दुरुस्त रहने भएकाले पनि भिगन डाइट हामी सबैको लागि एक राम्रो विकल्प बन्दै गएको छ ।

भिगनको पहिरन

भिगनहरु खानेकुरामा मात्रै होइन, पहिरनमा पनि पशुपन्छीजन्य सामग्री प्रयोग गर्दैनन् । उनीहरु छालाको जुत्ता, ज्याकेट, वालेट, झोला केही पनि प्रयोग गर्दैनन् ।



COMMENTS

 


thedesigners7
Name

news,1019,tech,3,अर्थ,5,कृषि,11,फिचर,6,भिडियो,5,विचार,8,विचित्र खबर,5,विज्ञान प्रविधि,6,विशेष,8,समाचार,7,सम्पादकीय,5,
ltr
item
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक: भिगन : एक अलग खाद्य संस्कृति
भिगन : एक अलग खाद्य संस्कृति
https://www.onlinekhabar.com/wp-content/uploads/2021/11/Vegan-Foods1.jpg
श्री गढीमाई राष्ट्रिय दैनिक
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/11/blog-post_14.html
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/
https://www.shreegadhimaidaily.com.np/2021/11/blog-post_14.html
true
8891381760893256154
UTF-8
अन्य अपडेटसहरु केही भेटिएन सबै हेर्नुहोस् विस्तृतमा पढ्नुहोस उत्तर Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS सबै हेर्नुहोस् सिफारिस गरिएको LABEL ARCHIVE खोज्नुहोस् ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy